A A A

słownik

 

 

_______________________________________________________________________

 

 

 

ADHD [am. Attention Deficit Hyperactivity Disorder]

Zespół nadruchliwości psychoruchowej. Zaburzenie psychiczne okresu dzieciństwa, prowadzące do istotnego upośledzenia funkcjonowania oraz zwiększające ryzyko wystąpienia   innych   zaburzeń  psychicznych,  takich    jak  zaburzenia   zachowania
i nadużywanie substancji psychoaktywnych. Objawia się zaburzeniami koncentracji, nadmierną impulsywnością i nadruchliwością.



Dysgrafia [gr. dys~ ‘nie~’, ‘źle’, grapho~ ‘piszę’, ‘rysuję’]

trudności lub niemożność opanowania umiejętności poprawnej formy pisania, niski poziom graficzny pisma. Niedokładne odtwarzanie liter, złe proporcje liter w wyrazie, brak połączeń liter, brak należytego odstępu między literami i wyrazami, brak równomiernego i jednolitego położenia pisma, niepoprawne zagęszczenie liter itp.

Należy do zespołu zaburzeń określanego mianem dysleksji rozwojowej.



Dyskalkulia [gr. dys = ‘nie~’, ‘źle’, łac. ‘calculo’ = ‘liczę’ ‘wyraz’]

specyficzne zaburzenia umiejętności arytmetycznych.



Dyskalkulia graficzna [graphical dyscalculia]

rodzaj dyskalkulii rozwojowej, przejawia się niezdolnością zapisywania symboli matematycznych.   Dyskalkulia   graficzna   współwystępuje     często    z    dysgrafią
i dysleksją. W cięższych przypadkach osoba dotknięta tym typem dyskalkulii nie jest w stanie napisać dyktowanych jej liczb, napisać nazw liczb, ani nawet ich skopiować. W łagodniejszym przebiegu tej dysfunkcji uczeń nie może napisać liczb dwu- lub trzycyfrowych, pisze je niezgodnie z poleceniem, izoluje pojedyncze elementy (np. 1284 jako 1000, 200, 80, 4 czy 1000, 200, 84), pomija zera (np. 20073 jako 273 czy 20730), albo wymyśla własne sposoby zapisu. Dyskalkulia graficzna bywa nazywana dysgrafią liczbową.



Dyskalkulia ideognostyczna
[ideognostical dyscalculia]

rodzaj dyskalkulii rozwojowej, przejawia się przede wszystkim niezdolnością rozumienia pojęć i zależności matematycznych oraz niezdolnością wykonywania obliczeń w pamięci.



Dyskalkulia operacyjna
[operational dyscalculia]

rodzaj dyskalkulii rozwojowej, przejawia się zaburzeniem zdolności wykonywania operacji matematycznych. Przypadkiem typowym jest zamienianie operacji, np. wykonywanie dodawania zamiast mnożenia, odejmowania zamiast dzielenia, czy zastępowanie bardziej skomplikowanych działań prostszymi. Typowym objawem jest również preferowanie pisemnego wykonywania  obliczeń,  które łatwo  można wykonać
w pamięci, lub liczenie na palcach, gdy zadanie łatwo można rozwiązać pamięciowo lub pisemnie, bez liczenia na konkretach.



Dysleksja [gr. dys~ ‘nie~’, ‘źle’, léxis ‘wyraz’]

specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu rozpoznaje się u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym. Spowodowane są zaburzeniami niektórych funkcji poznawczych, motorycznych i ich integracji, uwarunkowanych nieprawidłowym funkcjonowaniem centralnego układu nerwowego.

(jednostka chorobowa F89 wg klasyfikacji ICD-10)

W literaturze  europejskiej  podaje  się,  że  dzieci  te  stanowią  ok. 10-15%  uczniów,
w tym ok. 4% to przypadki głębokiej dysleksji (wg międzynarodowych klasyfikacji chorób ICD-10, DSM-IV). Badania w Polsce określają odsetek dysleksji na poziomie 9-10% (Bogdanowicz, Jaklewicz 1968-1982). Coraz częściej spotykane jest stosowanie terminu dysleksja rozwojowa dla określenia syndromu specyficznych trudności w uczeniu się czytania i pisania, tj. dysleksji, dysgrafii i dysortografii.



Dysortografia

specyficzne    trudności   w   opanowaniu    poprawnej    pisowni,   przejawiające  się  
popełnianiem    różnego    typu    błędów:    typowo     ortograficznych,    wynikających
z nieprzestrzegania znanych uczniowi zasad pisowni, oraz błędów specyficznych, takich  jak mylenie liter (zastępowanie), opuszczanie,  dodawanie  i przestawianie  liter
i sylab, pisanie liter i cyfr zwierciadlanie.

Należy do zespołu zaburzeń określanego mianem dysleksji rozwojowej.



EEG Biofeedback
[EEG - elektroencefalograf, Biofeedback - biologiczne sprzężenie zwrotne]

Specjalistyczna metoda umożliwiająca regulację częstotliwości bioelektrycznej czynności mózgu (fal mózgowych) za pomocą sprzężenia zwrotnego, które jest celowaną dokładą informacją o nastrojeniu mózgu. Metoda wykorzystywana do wzmocnienia  pożądanej   aktywacji   systemu   nerwowego,   szczególnie   przydatna
w   treningu   koncentracji   uwagi,   samokontroli,   niwelacji   stanów   impulsywności
i nadpobudliwości psychoruchowej, polepszenia osiągnięć intelektualnych, lepszej prezentacji nauczonego materiału. Stosowana w zaburzeniach snu, w stanach lęków nocnych, moczenia nocnego, pomaga w naprawie zaburzeń rozwoju mowy oraz specyficznych zaburzeń procesu uczenia się (dysleksji, dyskalkulii itp.).



Integracja sensoryczna

Proces  neurologiczny  organizujący  docierające do mózgu informacje płynące z ciała
i środowiska. W procesie tym mózg rozpoznaje, segreguje, interpretuje i unifikuje te informacje  tak  by  mogły  być  użyte  w reakcji  na wymagania  płynące  z  otoczenia
w celowym działaniu.



Kinestezja [gr. kinéo ‘poruszam’, aísthesis ‘czucie’]

fizjol. odczuwanie ruchu i położenia członów ciała bez udziału wzroku;

biol. zdolność oceny wzajemnego ułożenia i ruchu części ciała na podstawie znajomości schematu własnego ciała, zakodowanego w asocjacyjnych czuciowych obszarach kory mózgu.



Kinezjologia edukacyjna

metoda dr Paula Dennisona wspierania naturalnego rozwoju człowieka poprzez różne ćwiczenia ruchowe, których zadaniem jest integracja pracy ciała i umysłu. Ćwiczenia "Gimnastyka Mózgu®" wykorzystywane są m.in. w pracy z dziećmi z deficytami uwagi (lęk, agresja) oraz ze specyficznymi trudnościami w nauce (dysleksja, dysgrafia etc.)



Lateralizacja

dominacja w zakresie ręki, oka, nogi; czynnościowa asymetria ciała ludzkiego wyrażająca się w większej sprawności narządów jednej strony ciała, prawej lub lewej. Może być prawo lub lewostronna.



Logopedia [gr. lógos ‘słowo’, paideía ‘wychowanie’]

nauka z pogranicza psychologii, pedagogiki, językoznawstwa i medycyny, zajmująca się procesami kształtowania się mowy oraz metodami rozpoznawania i leczenia jej wad i zaburzeń; rozwija się na pograniczu kilku dyscyplin nauk.: językoznawstwa, foniatrii, neurofizjologii, psychologii i pedagogiki.



Metoda Tomatisa
[stymulacja audio–psycho–lingwistyczna]

Pozwala badać uwagę słuchową, tzn. zdolność wybiórczego nastawienia analizatora słuchowego na określony rodzaj bodźców. Uwaga słuchowa jest  wyższą funkcją słuchową, która umożliwia świadomy odbiór informacji dźwiękowych, nadanie im znaczenia oraz   na   drodze  sprzężenia   zwrotnego,  podjęcie  adekwatnych  działań
w odpowiedzi na otrzymaną informację dźwiękową. Terapia Metodą Tomatisa przeznaczona jest dla osób z różnorodnymi zaburzeniami głosu  i mowy, w których można podejrzewać komponent audiogenny, w tym m.in.:


Zaburzenia głosu:
– dysfonie dziecięce,
– dysfonie czynnościowe,
– dysfonie u osób zawodowo posługujących się głosem wynikające z niewłaściwej emisji głosu.


Zaburzenia mowy:
– opóźniony rozwój mowy,
– dyslalie,
– jąkanie.

Podstawą  kwalifikacji osoby  do  terapii niniejszą  metodą  jest  test  uwagi  słuchowej
i lateralizacji słuchowej. Badana jest w nim uwaga słuchowa na dźwięki przewodzone drogą powietrzną i kostną, lateralizacja słuchowa, dyskryminacja wysokości dźwięku oraz umiejętność lokalizacji dźwięku.



Metoda Weroniki Sherborne

wypracowana w latach sześćdziesiątych metoda ruchu rozwijającego zawiera zestaw ćwiczeń, które posiadają zastosowanie we wspomaganiu rozwoju psychoruchowego dzieci i w terapii jego zaburzeń. Opiera się na idei powiązania ruchu z całokształtem procesów poznawczych i emocjonalno-motywacyjnych. Posiada pozytywny wpływ na wszystkie aspekty rozwoju, tj. emocjonalny, społeczny, poznawczy, ruchowy.



Motoryka duża

ogólna sprawność, rozwój ruchowy w zakresie koordynacji i kontroli nad własnym ciałem,   np.   umiejętność   utrzymania    równowagi.  Jest   bezpośrednio   związana
z funkcjonowaniem analizatora kinestetyczno-ruchowego.



Motoryka mała


sprawność ruchowa rąk (manualna), np. umiejętność pisania, rysowania, zapinania ubrania, sznurowania butów itp.



Praksja [gr. práksis - czynność, działanie]

zdolność do wykonywania złożonych ruchów celowych. Może dotyczyć motoryki małej, dużej, jak również aparatu mowy (tzw. praksja oralna).



Prozodia


termin określa elementy takie jak intonacja wypowiedzi, akcenty, czas trwania wypowiedzi, pauzy. W literaturze neuropsychologicznej termin ten dotyczy najczęściej zagadnień intonacji wypowiedzi - emocjonalnej i lingwistycznej.



Ryzyko dysleksji


termin rozpowszechniony w Polsce przez prof. dr hab. Martę Bogdanowicz, która zaleca stosowanie tego terminu wobec dzieci młodszych, wykazujących wybiórcze zaburzenia w rozwoju psychoruchowym, które mają warunkować wystąpienie specyficznych  trudności  w   czytaniu   i   pisaniu.  Termin  stosowany   jest   również
w  odniesieniu do  uczniów,  którzy  napotykają  na  pierwsze,  lecz nasilone trudności
w nauce - pomimo inteligencji w normie, dobrze funkcjonujących narządów zmysłu, właściwej opieki wychowawczej i dydaktycznej w domu oraz w szkole.



Terapia pedagogiczna

oddziaływanie     za      pomocą      środków      pedagogicznych      (wychowawczych
i dydaktycznych) na przyczyny i przejawy trudności dzieci w uczeniu się, mające na celu eliminowanie niepowodzeń szkolnych oraz ich ujemnych konsekwencji. Terapia stanowi pewnego rodzaju interwencję wychowawczą, zmierzającą do spowodowania określonych, pozytywnych zmian w zakresie sfery poznawczej i emocjonalno – motywacyjnej oraz w strukturze wiedzy i umiejętności szkolnych dziecka.

Stosowane zamiennie określenia to m.in.: praca reedukacyjno-wyrównawcza, korekcyjno-wyrównawcza, korekcyjno-kompensacyjna, dydaktyczno-wyrównawcza.



Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka (WWRD)

wielospecjalistyczne, kompleksowe i intensywne działania mające na celu stymulowanie funkcji odpowiedzialnych za rozwój psychomotoryczny i komunikację małego dziecka niepełnosprawnego lub zagrożonego niepełnosprawnością, od chwili jej wykrycia  do   czasu   podjęcia  przez  dziecko   nauki  w  szkole,  a  także  pomoc
i wsparcie udzielane rodzicom i rodzinie w nabywaniu przez nich umiejętności postępowania z dzieckiem w zakresie określonym przez indywidualny program wczesnego wspomagania.